Logo

Akademia dla rodziców

Metody i techniki wychowawcze wieku przedszkolnego:

Na początek proponuję zapoznanie się z piramidą wychowawczą:

Simple triangle

1. Podstawową zasadą w wychowywaniu dziecka jest zauważanie

pozytywnych zachowań dziecka.

Oczekiwania i wymagania jakie mamy wobec swoich dzieci są dla nich

poważnym wyzwaniem. Aby je skutecznie realizowały, muszą czuć się

akceptowane. Wasze pełne miłości wsparcie jest konieczne, by między wami

mogły zaistnieć harmonijne stosunki. Dlatego w czasie gdy dziecko uczy się

reguł i granic niezbędne jest, abyście zauważali pozytywne zachowania dziecka.

Żaden tego typu fakt nie powinien ujść waszej uwadze.

  •  Zwróćcie uwagę na dobre strony waszego dziecka:

Skąd dziecko może wiedzieć, że dobrze o nim myślicie? że lubicie je takim,

jakie jest? Że je kochacie? Że darzycie je zaufaniem? Że go potrzebujecie?

Świadomość tych „oczywistości” jest mu absolutnie niezbędna. Czy jesteście

pewni, że dostatecznie wyraźnie przekazujecie je swojemu dziecku? Dziecko

potrzebuje waszego sygnału w tej sprawie i to nie od czasu do czasu, ale

codziennie. Macie różnorodne możliwości by je o tym przekonać.

  •  Dodawanie odwagi.

Zachęcajcie wasze dziecko. Pokażcie, że ufacie jego zdolnościom.

Szczególnie u małych dzieci nie ma dnia bez przygody. Bez przerwy coś

odkrywają i czegoś próbują po raz pierwszy. Dla rodziców to wspaniała

okazja by pokazać dziecku: „ufam, że temu sprostasz, cieszę się razem z

tobą.” Niestety wiele tych okazji marnujemy. Często nawet zniechęcamy

dziecko, zamiast dodawać mu odwagi.

Kilka przykładów:

Kasia, 3 lata, jest z mamą na placu zabaw. Po raz pierwszy odważyła się

wspiąć na wysokie drabinki.

Co mama może w takiej sytuacji zrobić? Ma dwie możliwości:

Onieśmielanie Zachęcanie

Mama ściąga ją na dół i mówi: „Tego

ci nie wolno. To zbyt niebezpieczne.

Jesteś jeszcze za mała.”

Mama podchodzi do drabinek

i ustawia się tak, by mogła w każdej

chwili przytrzymać małą. Nic nie

mówi, kiedy Kasia wspina się na

wyższe szczeble. Po chwili zauważa:

„wspaniale, że udało ci się wejść na

górę! Teraz możesz też sama zejść. Na

pewno ci się to uda”.

Krystian, 5 lat, przyniósł sobie ze schowka miotłę i nie proszony zamiata

podłogę, przesuwając okruszki tam i z powrotem.

Onieśmielanie Zachęcanie

Mama odbiera mu miotłę i mówi: Tak

nie zamiata się przecież podłogi! Jak

niezdarnie to wygląda! Poza tym

rozrzucasz śmieci po całej kuchni”.

 

Mama głaszcze go po głowie.

Spogląda na niego i mówi: „Bardzo

się cieszę, że mi pomagasz. Co ja bym

bez ciebie zrobiła”.

 

Reakcje rodziców opisane w rubryce „onieśmielanie” mają jedną wspólną

cechę: rodzice podkreślają błędy dzieci. Nie spostrzegają ich dobrej woli i

osiągnięć. Natomiast by je zachęcić trzeba kłaść nacisk na postępy i dobre

intencje dziecka. Rodzice ujawniają wtedy pozytywne emocje i dziecko

czuje się akceptowane. Wtedy jego wiara we własne siły rośnie.

Jednak proces wychowania to także nasze oczekiwania i wymagania od

dzieci.

 

2. Mów zrozumiale – czyli jak wydawać polecenia.

Zastanów się czego chcesz, które z zachowań dziecka najbardziej ci

przeszkadza. Powiedz dziecku dokładnie to, co twoim zdaniem powinno

zrobić, wyraź się jasno, zwięźle i zrozumiale.

Niejasne żądania: Jasne żądania:
Wciąż jeszcze nie jesteś ubrana! Klaudia załóż rajstopy!
Jaki bałagan jest w twoim pokoju

Włóż najpierw klocki do tego

pudełka.

Swoje żądania wyraź w sposób pozytywny,  a nie negatywny:

Negatywne sformułowania: Pozytywne sformułowania:
Nie upadnij! Uważaj na stopień.
Nie wybiegaj na ulicę! Idź po chodniku.
Nie uciekaj! Zostań obok mnie.
Nie krzycz tak głośno! Pst! Mów ciszej.

 

 

Etapy skutecznego wydawania poleceń do dziecka w każdym wieku:

1. Podejdź do dziecka. Polecenie wydawane z drugiego pokoju, kuchni, jest

zwykle niezauważalne.

2. Zdobądź uwagę dziecka. Dziecko powinno przerwać wykonywaną przez

siebie czynność. Aby zwrócić uwagę dziecka można:

- powiedz po imieniu do dziecka i rozpocznij wydawanie polecenia od

słów: „spójrz na nie”, „zobacz”, „posłuchaj, powiem ci coś bardzo

ważnego”

- mów tak, aby dziecko widziało twoją twarz i nawiązało kontakt

wzrokowy,

- pomocne bywają gesty, które przyciągają uwagę np. dotkniecie

ramienia.

3. Sformułuj jednoznaczne, dwu-, trzywyrazowe polecenie np. „włóż klocki

do pudełka,” „książki na półkę”.

4. Poproś dziecko, by powtórzyło polecenie.

5. Powtórz polecenie tyle razy, ile jest to konieczne i poproś, by dziecko za

każdym razem je powtórzyło.

6. Dopilnuj wykonania polecenia (nie odchodź od dziecka dopóki nie

skończy zadania).

Wskazówki, o których warto pamiętać podczas wydawania poleceń:

  •  Dzieci często na polecenie mówią „nie” – nie wolno wchodzić w

dyskusję. Nie zwracamy uwagi na to „nie”. Powtarzamy polecenie.

  •  Moment, w którym dziecko robi coś interesującego n przykład ogląda

bajkę w telewizji nie jest dobrym momentem na wydawanie poleceń.

  •  Jeśli wiesz, że polecenie nie zostanie wyegzekwowane, to lepiej go nie

wydawać.

  •  Dobrym rozwiązaniem pozwalającym na uniknięcie niepotrzebnej

dyskusji jest danie czasu na wykonanie polecenia np. 5 minut, szczególnie

dla starszych dzieci jest.

 

3. Mówienie o dobrych cechach – pochwały.

  •  Powiedzcie dziecku, co waszym zdaniem jest w nim dobre. Chwalcie

dziecko co najmniej trzy razy dziennie! Oto kilka przykładów:

- Opisz zachowanie: „przepisałaś literki”, „złożyłeś ubranie”, umyłeś

zęby”.

- Opisz co widzisz + nazwa cechy + nazwanie uczuć

Podzieliłeś się cukierkami + jesteś przyjacielski + jestem z ciebie

dumna

- Opisz i podsumuj definiując: „ustawiłeś buty pod szafką – to się nazywa

porządek.”

- Pochwała „nie wprost” czyli chwalenie dziecka przed innymi –

niektórym dzieciom łatwiej uwierzyć w taką pochwałę, którą

„przypadkiem” usłyszą z ust ważnego dorosłego.

  •  Pochwały ogólne typu „jesteś najcudowniejsza” – nie są dobre,

ponieważ nie odnoszą się do konkretnego zachowania dziecka.

Problem pojawia się gdy „najcudowniejsze dziecko” zrobi coś źle.

  •  Nigdy nie dodajcie do pochwały komentarzy np. „Tę linijkę napisałeś

naprawdę pięknie. Ale reszta to okropne gryzmoły”. Takie komentarze

bardzo często wychodzą nam z ust, a szkoda. Zróbcie kropkę po

pochwale i nie dodajcie nic więcej!

  •  Pozytywne zwrócenie uwagi na pozytywne zachowanie dziecka to tzw.

„pochwała terapeutyczna”. Taka pochwała dotyczy mówienia tego, co

widzimy: jeżeli dziecko w 2 sekundy narysowało rysunek – mazgaje,

za co pochwalić? Za to, że narysowało, pokazało, użyło kredki.

Starsze dziecko napisało linijkę szlaczków, jednak niepełną. Należy

powiedzieć „sam napisałeś szlaczki”, a za chwilę daj polecenie: „dokończ

tutaj”.

 

4. Nagrody i przywileje.

Drugą, oprócz pochwał, metodą zwiększającą motywację są nagrody:

  •  Przywileje to forma nagrody, np. dodatkowy czas na wykonywanie

interesującej dziecko czynności (późniejsza pora pójścia spać,

dodatkowa bajka), skorzystanie z limitowanej rzeczy, zwolnienie z

wykonania obowiązku.

  •  Czas spędzony z ważnym dla niego dorosłym w formie zabawy,

układanie puzzli, wyjście do kina itp.

  •  Nagrody materialne – warto określić granice w jakich wartość

nagrody musi się mieścić, np. drobne: lizak, naklejki, zabawka.

  •  Nagroda jest konsekwencją pozytywną stąd musi mieć cechy

konsekwencji czyli: dziecko musi wiedzieć jak ją zdobyć, jaką ma

postać, jak długo trwa, jaka jest jej wartość.

  •  Konkretnie określona i zdefiniowana nagroda pozwala uniknąć

dyskusji.

 

5. Zasady.

Dzieciom łatwiej jest żyć w świecie, gdzie dokładnie wiadomo, co i kiedy

można robić. By dobrze funkcjonować, potrzebują jasnego,

przewidywalnego i konsekwentnie przestrzeganego przez dorosłych

systemu zasad. Dzięki niemu czują się dużo bezpieczniej i pewniej. Z

kolei zasady pozwalają łatwiej wyegzekwować polecenie, gdyż

wykluczają niepotrzebną dyskusję. Zasada pomaga zachować spokój w

trudnych sytuacjach i stanowi bazę, do której można się odwołać.

Zasada dotyczy zachowań, które można korygować konsekwencjami.

Powinna być:

  •  Krótka,
  •  Pozytywna,
  •  Pracujemy z dzieckiem nad 2-3 zasadami, zapamiętać potrafią

więcej zasad,

  •  Gdy łamie zasadę – przypominamy ją.
  •  Zasad trzeba dotrzymywać.

Przykłady zasad w domu:

- po skończonej zabawie zabawki wkładasz do pudełka,

- chodzimy spać do przeczytaniu bajki,

- po przyjściu do domu myjemy ręce.

 

6. Konsekwencje.

Konsekwencje to zaplanowane następstwa zachowań dziecka. W odróżnieniu

od kar są stałe, następują zaraz po niewłaściwym zachowaniu dziecka,

odpowiednie do skali przewinienia oraz doprowadzone do końca. To dziecko

ponosi odpowiedzialność za to, co zrobiło. Co jest ważne – konsekwencje nie

mają tak silnego ładunku emocjonalnego jak kary. Dziecko musi

doświadczyć konsekwencji w środowisku przewinienia, aby połączyło ją z

niewłaściwym zachowaniem. Stosujemy konsekwencję z ważnego obszaru

dziecka np. zabranie przywileju, wtedy dziecko nie korzysta z innych

przyjemnych rzeczy np. telewizor, komputer.

Rodzaje konsekwencji:

  •  Odebranie przyjemności, przywileju,
  •  Odesłanie w nudne miejsce,
  •  Zabranie uwagi.
  •  Konsekwencje naturalne, wynikają bezpośrednio z zachowania

dziecka i dają mu szansę na naprawienie tego, co zrobiło nie tak.

- np. naprawienie szkód – rozlałeś wodę – pościeraj,

- wyłączenie z sytuacji, np. wykluczenie z zabawy, gdy nie

przestrzega reguł.

 

7. Techniki wychowawcze:

  • Zepsuta płyta:

Technika ta polega na wielokrotnym powtarzaniu czego

oczekujemy od dziecka, nie zważając na jego protesty oraz nie

dając się wciągnąć w dyskusję.

Przykład:

Mama: Magda, ubierz się! (jasna wskazówka)

Magda: Ale ja nie chcę!

Mama: Najpierw założysz podkoszulkę.

Magda: Ale ja chcę się z tobą bawić!

Mama: Magda, założysz teraz podkoszulkę.

Magda: (marudzi, ale zakłada podkoszulkę): okropność…

  •  Nauka na własnych błędach, czyli naturalne konsekwencje

zachowań:

Niewłaściwe zachowanie Naturalna konsekwencja
Dawid, 3 lata, wylewa mleko.

Chłopiec otrzymuje ścierkę i

wyciera mleko.

Mateusz, 5 lat nie chce sprzątać

swoich zabawek z dywanu w

salonie.

Zabawki trafiają do skrzynki i

zostają schowane na tydzień.

Sylwia, 6 lat zaczyna płakać, gdy

grając z mamą, sądzi, że przegra.

Mama kończy grę.

Ta metoda jest skuteczna jeśli nasze czyny mówią same za siebie, a my

milczymy!

  •  Izolacja: dziecko na krótki czas jest „wykluczone”, kontakt z

rodzicami jest ograniczony:

- Mama lub tata pozostają z dzieckiem w tym samym pokoju,

demonstracyjnie jednak zajmują się czymś innym. Dziecko

przebywa w innej części pokoju, siedzi np. na krzesełku, poduszce.

- Mama lub tata opuszczają pomieszczenie. Dziecko chwilowo

pozostaje w nim samo, oczywiście kontrolujemy je. Jest to dobra

metoda przy napadach złości.

  •  Najpierw praca potem przyjemności:

Jest to zasada wychowawcza, dzięki której kary stają się często

niepotrzebne:

Życzenie dziecka Zachęcanie Zapowiadanie kar

Chciałabym oglądać

bajkę.

W porządku! Kiedy

powkładasz wszystkie

zabawki do skrzynki,

możesz włączyć

telewizor.

Jeśli wreszcie nie

posprzątasz, nie

będziesz mógł dzisiaj

wcale oglądać

telewizji!

Czy mogę kawałek

czekolady?

Po obiedzie!

Jeśli nie zjesz obiadu,

nie dostaniesz ani

kawałka czekolady!

Sami zdecydujcie czy wolicie zachęcać swoje dziecko, czy

zapowiadać karę.

  •  Złote zasady wychowania:

- trzymajcie się tego, co raz postanowiliście, czyli bądźcie

konsekwentni,

- rodzice wspierają się wzajemnie, dziecko musi widzieć

spójność i konsekwencje obojga rodziców.

- nie wolno: stosować wyrzutów, zniewag, gróźb, surowych kar,

przemocy wobec dzieci! Dziecko uczy się od was tych reakcji i

naśladuje je. Jednocześnie wrogie reakcje mogą zniszczyć

poczucie własnej wartości dziecka i wyzwolić w nim strach i

pragnienie zemsty.

Podsumowując, mądre wychowanie, poprzez odpowiednie zasady oraz

konsekwentne postępowanie wobec dziecka jest ogromnym kapitałem na

przyszłość – inwestycja czasu na zabawę, pochwały jest swojego rodzaju

parasolem ochronnym, który na zasadzie więzi emocjonalnej oraz wymagań

przygotuje nasze dzieci na bardzo trudny okres dojrzewania, pełen wszelkiego

rodzaju zagrożeń.

 

Na podstawie literatury:

1. „Rozwój psychiczny dziecka” S. M. Baker, GWP, 1992r.

2. „ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej” A. Kołakowski i in.

GWP, 2007r.

3. „Każde dziecko może nauczyć się reguł” A. Kast – Zahn, Media Rodzina

1999r.

Opracowała Ewelina Ćwintal – psycholog